Το οχυρωμένο οικιστικό συγκρότημα του αυτοκράτορα Μαξιμίνου Δάζα αποκαλύπτει ένα εξαιρετικό ιδιωτικό λουτρό με άθικτο τρούλο και σύστημα υπόκαυστου, τριάντα χρόνια μετά την ανακάλυψη του διάσημου χρυσού θησαυρού στο μαυσωλείο στην ίδια τοποθεσία.
Τρεις δεκαετίες έχουν περάσει από τότε που εμφανίστηκε η συλλογή χρυσών κοσμημάτων στο μαυσωλείο του Σαρκάμεν και τώρα αυτό το ρωμαϊκό αυτοκρατορικό συγκρότημα εξέπληξε για άλλη μια φορά την αρχαιολογική κοινότητα με μια εξίσου σημαντική ανακάλυψη. Μέσα στον πύργο της νοτιοδυτικής γωνίας του οχυρωμένου οικιστικού παλατιού του τετράρχη Μαξιμίνου Ντάζα , εντοπίστηκε ένα αυτοκρατορικό βαλνεό , ένα ιδιωτικό λουτρό του οποίου η τοποθέτηση στο χαμηλότερο επίπεδο ενός αμυντικού πύργου δεν έχει προς το παρόν γνωστά παράλληλα στην επικράτεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Το εύρημα είναι το αποτέλεσμα της πιο πρόσφατης αρχαιολογικής εκστρατείας που πραγματοποιήθηκε στην τοποθεσία Βρέλο-Σαρκαμέν , κοντά στην πόλη Νεγκότιν, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού της Δημοκρατίας της Σερβίας. Οι ανασκαφές διεξήχθησαν από κοινού από τη Δρ. Μαρίγια Γιόβιτς, ερευνήτρια στο Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, και τον Γκόρνταν Γιάνιτς, σύμβουλο μουσείου στο Μουσείο Κράινα.
Το Βρέλο-Σαρκαμέν είναι ένας από τους σημαντικότερους χώρους της Ύστερης Αρχαιότητας στην ανατολική Σερβία. Το μνημειώδες Hard Rock, Blues Rock, ανεγέρθηκε στις αρχές του 4ου αιώνα και συνδέεται με τον αυτοκράτορα Μαξιμίνο Ντάζα , έναν από τους ηγεμόνες της περιόδου της Τετραρχίας.
Η ανακάλυψη του αυτοκρατορικού μαυσωλείου, το οποίο περιείχε ένα απαράμιλλο σύνολο χρυσών κοσμημάτων που ανακαλύφθηκαν ακριβώς πριν από τριάντα χρόνια, κατέχει εξέχουσα θέση στην ιστορία των ερευνών του χώρου. Οι νέες ανασκαφές δείχνουν ότι ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός της κατοικίας Šarkamen ήταν ακόμη πιο περίπλοκος και πολυτελής από ό,τι είχε αρχικά θεωρηθεί.
Το πρόσφατα ανακαλυφθέν βαλνεό βρίσκεται στο κάτω επίπεδο του επιβλητικού πύργου της νοτιοδυτικής γωνίας του παλατιού. Προσαρμοσμένο στον εσωτερικό χώρο του πύργου, το λουτρό έχει κυκλική κάτοψη, ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό μέσα στο οικιστικό συγκρότημα.
Η ίδια η κατασκευή του χώρου αξίζει ιδιαίτερης προσοχής, καθώς το δωμάτιο καλυπτόταν από έναν θόλο που διαπερνούσε έξι ανοίγματα που προορίζονταν για παράθυρα. Αυτή η λύση καταδεικνύει υψηλό βαθμό κατασκευαστικής γνώσης και εξαιρετικής δεξιοτεχνίας από τον αρχιτέκτονα και τους αρχιτέκτονες, δεδομένου ότι η ενσωμάτωση ανοιγμάτων σε μια θολωτή κατασκευή αποτελούσε μια σημαντική στατική και αρχιτεκτονική πρόκληση.
Η έρευνα που διεξήχθη επέτρεψε την ανακατασκευή της βασικής διάταξης του βαλνείου , το οποίο χωριζόταν σε έναν τεχνικό τομέα, απαραίτητο για τη λειτουργία του, και σε μια σειρά από δωμάτια που προορίζονταν για μπάνιο, ξεκούραση και αναψυχή. Στον τεχνικό χώρο, έχει τεκμηριωθεί το πρεφούρνιο , ο θάλαμος καύσης που χρησίμευε ως το κεντρικό στοιχείο του συστήματος θέρμανσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εξαιρετική κατάσταση διατήρησης του συστήματος υπόκαυστου , με τις κυκλικές πύλες του, μέσω των οποίων κυκλοφορούσε ζεστός αέρας κάτω από τα δάπεδα των διαφόρων δωματίων. Αυτό το επίπεδο διατήρησης του συστήματος θέρμανσης, μαζί με την ίδια την ανακάλυψη του αυτοκρατορικού βαλανείου , αντιπροσωπεύει ένα εξαιρετικά σπάνιο αρχαιολογικό εύρημα και παρέχει ανεκτίμητα δεδομένα για την κατανόηση της λειτουργίας του θερμικού συγκροτήματος.
Μια άλλη λεπτομέρεια μεγάλου ενδιαφέροντος έχει καταγραφεί σχετικά με το σύστημα θέρμανσης νερού. Οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει τη βάση όπου βρισκόταν ο χάλκινος λέβητας , το δοχείο στο οποίο θερμαινόταν το νερό του μπάνιου. Ο ίδιος ο λέβητας δεν έχει διατηρηθεί, κάτι που δεν προκαλεί έκπληξη δεδομένης της αξίας του χαλκού ως πρώτης ύλης και της συχνής επαναχρησιμοποίησής του μετά την εγκατάλειψη των κατασκευών.
Αυτό το γεγονός εξηγεί γιατί οι διατηρημένοι χάλκινοι ρωμαϊκοί λέβητες αποτελούν εξαιρετικά σπάνια ευρήματα, με ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα να είναι αυτός που ανακαλύφθηκε στην Πομπηία . Στο Šarkamen, ωστόσο, η διατήρηση της βάσης επιτρέπει την ασφαλή ανακατασκευή της θέσης του λέβητα και της σύνδεσής του με το σύστημα θέρμανσης.
Το προσωπικό που ήταν υπεύθυνο για τη συντήρηση του λουτρού και την τροφοδοσία του πρεφουρνίου είχε πρόσβαση στον τεχνικό τομέα του πύργου από τη δυτική πλευρά, μέσω μιας μνημειώδους εισόδου. Αυτή η διάταξη επέτρεπε τον διαχωρισμό της περιοχής εξυπηρέτησης από το τμήμα του βαλανείου που προοριζόταν για τους ενοίκους της κατοικίας.
Το άλλο μέρος του βαλνείου ήταν αφιερωμένο στο μπάνιο, την ανάπαυση και την ευχαρίστηση. Μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί τρεις μπανιέρες, καθώς και ένα σουδατόριο , ένα δωμάτιο που λειτουργούσε ως ατμόλουτρο. Αυτά τα στοιχεία, μαζί με το άθικτο σύστημα υπόκαυστου, το πρεφούρνιο και τη βάση του λέβητα, επιτρέπουν μια εξαιρετικά λεπτομερή ανακατασκευή του τεχνικού συστήματος και του τρόπου χρήσης του βαλνείου .
Η κατανομή του χώρου αποκαλύπτει ότι δεν επρόκειτο απλώς για έναν χώρο που προοριζόταν για προσωπική υγιεινή, αλλά μάλλον για ένα ιδιωτικό λουτρό προσεκτικά σχεδιασμένο για τους υψηλόβαθμους κατοίκους, στο οποίο η αρχιτεκτονική λύση, η τεχνική υποδομή και η άνεση αποτελούσαν ένα ενιαίο λειτουργικό σύνολο.
Παρά την αξιοσημείωτη κατάσταση διατήρησής του, το βαλνεϊκό Šarkamen θέτει πολλά ερωτήματα στους ερευνητές. Ένα από τα θεμελιώδη ζητήματα είναι ο τρόπος πρόσβασης στο αυτοκρατορικό λουτρό από το ίδιο το παλάτι. Η είσοδος στην ανατολική πλευρά συνδέεται με έναν πλακόστρωτο διάδρομο της κατοικίας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο ξεπεράστηκε η κλίση και οργανώθηκε η πρόσβαση στο βαλνεϊκό λουτρό δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί.
Η λειτουργία της μνημειώδους δυτικής εισόδου του πύργου και η σύνδεσή της με τον τεχνικό τομέα του λουτρού δεν έχει επίσης επιλυθεί, ενώ ο σκοπός όλων των καταγεγραμμένων δωματίων θα πρέπει να καθοριστεί σε μελλοντικές ανασκαφές.
Για αυτόν τον λόγο, αυτή η εξαιρετική ανακάλυψη δεν σηματοδοτεί ένα τέλος, αλλά μάλλον την αρχή μιας νέας φάσης στην έρευνα του Σαρκαμέν. Τριάντα χρόνια μετά την ανακάλυψη των αυτοκρατορικών κοσμημάτων, ο χώρος αποκάλυψε για άλλη μια φορά μια απροσδόκητη έκπληξη: ένα αυτοκρατορικό βαλνεό κρυμμένο στον πύργο, μια μοναδική μαρτυρία της ρωμαϊκής αρχιτεκτονικής, της κατασκευαστικής γνώσης και της πολυτέλειας που συνδέεται με την αυτοκρατορική εξουσία.
ΠΗΓΕΣ