ΞΥΝΙΑΔΑ
ΞΥΝΙΑΔΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΞΥΝΙΑΔΟΣ
Στην οροσειρά της Όρθρυς τριάντα χιλιόμετρα από τη Λαμία και έντεκα από το Δομοκό βρίσκεται το γραφικό Δημοτικό διαμέρισμα της Ξυνιάδας του Δήμου Ξυνιάδας.
Σε μέσο υψόμετρο 491 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας έχει σήμερα περίπου 350 μονίμους κατοίκους και έκταση της Διοικητικής περιφερείας του 20.973 στρέμματα καλλιεργήσιμης αλλά και δασώδους έκτασης.
Ανήκει διοικητικά ως Τοπικό Διαμέρισμα στο Δήμο Ξυνιάδος και είναι από τα μεγαλύτερα σε έκταση και πλυθυσμό.
Οφείλει το σημερινό της όνομα στην αρχαία πόλη Ξυνία ή Ξυνιαί ή Ξυνιάδαι αλλά και στην ομώνυμη λίμνη στις ανατολικές όχθες της οποίας και στην τοποθεσία «Παλαιοχώρι», πρωτοχτίστηκε.
Μεταφέρθηκε αργότερα στη σημερινή της θέση και πιθανότατα το 1777 και για άγνωστο μέχρι σήμερα λόγο.
Είναι πιθανό οι πρώτοι κάτοικοι της να είναι απόγονοι των Ξυνιαίων που επέζησαν από την επιδρομή των Αιτωλών και την καταστροφή της πόλης τους στο νησί κατά το έτος 193 π.Χ.
Η προηγούμενη ονομασία της ως Νταουκλί ή Ταουκλί είναι Τουρκική και σημαίνει «ορνιθώδεις» προφανώς από τις πολλές νερόκοτες που διαβιούσαν στα νερά της Ξυνιάδας λίμνης.
Στα χρόνια της Επανάστασης του 1821 και ως το 1838 οι κάτοικοι του χωριού έζησαν πάνω στη νησίδα «Αραπονήσι» βγαίνοντας μόνο οι άντρες και την ημέρα για τις γεωργικές τους εργασίες και το βράδυ επέστρεφαν στο Νησί υπό τον φόβο των Τούρκων που τους καταπίεζαν. Κοντά στην Ξυνιάδα στα τέλη του 1832 σφαγιάστηκαν 300 κλεφταρματωλοί αγωνιστές από τους Τούρκους που τους παγίδευσαν (βλέπε σχετική σελίδα).
Κατά την Ιταλογερμανική κατοχή, στις 27-4-1943 το χωριό κάηκε από τους Ιταλούς ολοσχερώς καθώς από τα 140 σπίτια του χωριού έμειναν μόνο πέντε.
Από το 1883 έως το 1912 ανήκε στη διοικητική περιφέρεια του τότε Δήμου Ξυνιάδος με έδρα την Ομβριακή, μετονομάστηκε αρχικά ως κοινότητα Ξυνιάδος από συνοικισμός Δαουκλί στις 3-3-1916. Ήταν έδρα της ομώνυμης κοινότητας Ξυνιάδος που αποτελούταν από τους οικισμούς Ν. Μάκρισης, Άνω Αλχανί, Κάτω Αλχανί, Δραχμάναγα, Ζαπάντι, Άγιο Γεώργιο και Κορομηλιά.
Από τους παραπάνω οικισμούς άλλοι όπως το Ζαπάντι, διαλύθηκαν ή καταργήθηκαν και άλλοι, όπως ο Άγιος Γεώργιος, αποτέλεσαν ξεχωριστές κοινότητες από το 1928.
Η Ξυνιάδα έχει Δημοτικό σχολείο από το 1870 έως σήμερα και από το 1977 και για μικρό διάστημα Γυμνάσιο. Στο χωριό βρίσκονται δύο σημαντικότατες Εκκλησίες η μία «της Κοιμήσεως της Θεοτόκου» που είναι και η εκκλησία της ενορίας και εορτάζει την 3η Μαΐου (Αγίας Μαύρας) και κτίστηκε περί τα τέλη του 17ου αι.
Με το Ναό αυτό έχω και ο ίδιος οικογενειακούς δεσμούς καθώς όπως αναφέρει στο αξιολογότατο βιβλίο του με τίτλο «ΞΥΝΙΑΔΑ Δομοκού Φθιώτιδας, ΔΑΟΥΚΛΙ» ο Δάσκαλος Ζαχαρίας Πράπας και στη σελίδα 18, ιερούργησαν στο Ναό και οι Ιερείς «Παπανικόλας και Παπακαρέλης από Λιανοκλάδι». Πρόκειται για τον αείμνηστο παππού μου Ιερέα Δημήτριο Καρέλη (1887-1964) και τον πεθερό του και προπάππο μου, επίσης Ιερέα, Νικόλαο Σταγιάννη (+ 1932) από την Τραπεζούντα του Πόντου, που λειτούργησαν στην ενορία της Αγίας Μαύρας κατά μεγάλα διαστήματα όταν δεν υπήρχε μόνιμος Ιερέας σε αυτή.
Ο άλλος μεγάλος Ναός είναι στο Μοναστήρι «της Παναγίας της Ελαιούσας» όπου βρίσκεται η ομώνυμη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελαιούσας η οποία βρέθηκε στις 21Ιουνίου του 1962, με θαυμαστό και θαυματουργό τρόπο, σε ανασκαφή, κατά την υπόδειξη του οκταετούς παιδιού τότε και σημερινού Ηγουμένου της Μονής Αρχιμανδρίτη Αθανασίου Σύρου. Η εικόνα της Παναγίας της Βρεφοκρατούσας, εποχής των εικονομαχιών κατά τους ειδικούς (8ος μ.Χ. αι.), φέρει την επιγραφή «ΜΗΤΗΡ ΘΕΟΥ ΕΛΕΟΥΣΑ». Πανηγυρίζει δύο φορές το χρόνο στις 21 Ιουνίου και το Δεκαπενταύγουστο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Το χωριό πανηγυρίζει στις 3 Μαΐου της Αγίας Μαύρας, αλλά πλέον εδώ και πολλά χρόνια το Δεκαπενταύγουστο γίνονται σημαντικότατες πολιτιστικές εκδηλώσεις με την ευκαιρία της εορτής της «Κοιμήσεως της Θεοτόκου» και της κοσμοσυρροής που την ακολουθεί.
Καρέλης Δημήτρης
| 
