Ν. Μοναστήρι - Τοπική Ιστορία
ΙΔΡΥΣΗ : ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ κ. ΜΕΛΠΩΣ ΚΑΡΑΝΤΩΝΗ
Το Νέο Μοναστήρι είναι το νεότερο χωριό της επαρχίας Δομοκού από τον οποίον απέχει 16 χ/τρα. Βρίσκεται μέσα στο θεσσαλικό κάμπο και το διασχίζει στη μέση ο παλιός Εθνικός δρόμος Λάρισας – Λαμίας και κατέχει το βόρειο μέρος της επαρχίας. Είναι το τελευταίο χωριό του νομού Φθιώτιδας προς τη Λάρισα και μάλιστα εκεί που ενώνεται ο Εθνικός δρόμος Καλαμπάκας – Τρικάλων – Καρδίτσας με τον παλιό Εθνικό δρόμο Θεσσαλονίκης – Αθήνας σε θέση "κλειδί " συγκοινωνίας. Οι περισσότεροι κάτοικοι προέρχονται από το Μεγάλο Μοναστήρι της επαρχίας Καβακλίου, του νομού Φιλιππουπόλεως της ελληνικότατης Ανατολικής Ρωμυλίας. Το χωριό αυτό βρίσκεται χτισμένο 14 χ/τρα βόρεια του Καβακλίου και μάλιστα στις νότιες πλαγιές του υψώματος Μοναστήρ Μπαϊρ, από το οποίο πήρε το όνομα. Στην ψηλότερη κορυφή σώζονται ερείπια αρχαίου κάστρου σαν του Γυναικόκαστρου. Στα 1924 είχε 1600 κατοίκους. Από αυτούς άλλοι ήταν Μοναστηριώτες, δηλαδή ντόπιοι κάτοικοι και άλλοι Αρβανίτες, δηλαδή πρόσφυγες Έλληνες που πήγαν εκεί από την Ήπειρο για να γλιτώσουν από τις διώξεις του Αλή Πασά. Είχε τότε τετραθέσιο Ελληνικό Δημοτικό σχολείο με 100 μαθητές. Το χωριό εκείνο, δηλαδή το Μεγάλο Μοναστήρι, είχε έκταση 129.000 στρέμματα από τα οποία 43.000 ήταν καλλιεργήσιμα και 86.000 δάση και λιβάδια. Καλλιεργήσιμη έκταση Δάση και λιβάδια 43000 86000
Οι σημερινοί Νεομοναστηριώτες ήρθαν στην Ελλάδα σιδηροδρομικώς και κατέβηκαν στο Χαρμάνκοϋ (Ελευθέρια) Θεσσαλονίκης το Σεπτέμβριο του 1924 με την ανταλλαγή των πληθυσμών Ελλάδας – Βουλγαρίας. Στην αρχή εγκαταστάθηκαν στο Παλιό Αγιονέρι (Βουρλάντσα) του νομού Κιλκίς. Το χωριό αυτό απέχει από την Θεσσαλονίκη 31 χ/τρα και είναι πίσω από το Βαθύλακο 3 χ/τρα. Εκεί πέρασαν το χειμώνα μέχρι τον Απρίλιο του 1925. δεν τους άρεσε όμως εκεί, γιατί όπως έλεγαν «ήταν κοντά στα σύνορα». Τότε μία επιτροπή προσφύγων αποτελούμενη από τους : • Στέργιο Βουβαλούδη • Σιδέρη Γιαλαμούδη • Στάϊκου Βασιλειάδη και • του ιερέα Μιχαήλ Παπαμιχαήλ ήρθε στην Παλιά Ελλάδα και συναντήθηκε με το Δήμο Ι. Καράλη, ο οποίος τους παρουσίασε στον τότε βουλευτή Φθιώτιδας Ευστάθιο Μαλαμίδα. Αυτός τους υποσχέθηκε να τους εγκαταστήσει στο τσιφλίκι του Μαραθέα, αφού πρώτα τα απαλλοτριώσει, πράγμα που έγινε, ύστερα από πολλές νομικές διαδικασίες αλλά οι άνθρωποι του Μαραθέα δεν το ήθελαν και αντέδρασαν δυναμικά όπως θα δούμε και παρακάτω. Έτσι τον Απρίλιο του 1925 μια μεγάλη εμπορική αμαξοστοιχία πήρε τις 216 οικογένειες, που αποτελούνταν τότε το χωριό, με τα υπάρχοντα τους από τη Θεσσαλονίκη και τους κατέβασε στο σιδεροδρομικό σταθμό του Δομοκού. Εκεί κάνανε Πάσχα, γιατί όταν ήρθαν ήταν Μεγάλη Εβδομάδα και ο Μαραθέας δεν επέτρεπε την εγκατάσταση τους. Άρχισε τότε κλεφτοπόλεμος με πολλά επεισόδια μεταξύ των Νεομοναστηριωτών και των τραμπούκων του Μαραθέα. Κάθε μέρα άκουγες την κλαγγή των γκράδων του Μαραθέα που άλλοτε τουφεκούσαν στον αέρα για εκφοβισμό και άλλοτε έριχναν στο ψαχνό για να μην μπουν στο τσιφλίκι του. Ύστερα όμως από την επέμβαση της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων Φθιώτιδας και την προσωπική φροντίδα του βουλευτή Ευσταθίου Μαλαμίδα, μπόρεσαν και εγκαταστάθηκαν τελικά οι Νεομοναστηριώτες στα δύο παλιά τούρκικα χωριά, από τα οποία έφυγαν μετά το 1881 οι Τούρκοι για την Τουρκία και οι λίγοι Έλληνες για την Αγραπιδιά. Αυτά ήταν η Τσόμπα και το Μπικλερέρ. Στη συνέχεια αναφέρουμε μια αξιοθαύμαστη περιγραφή εγκατάστασης των Νεομοναστηριωτών από τον αείμνηστο συγγραφέα Μόσχο Χ. Τερζίδη, που τα έζησε όλα αυτά από κοντά: «Οι Νεομοναστηριώτες εγκαταστάθηκαν στην Τσόμπα τον Απρίλη του 1925 με τα λίγα υπάρχοντα τους και με πολλή αγάπη για τον καινούργιο τόπο, που χρόνια τώρα ονειρεύονταν. Γέμισε ο κάμπος με ομοιόμορφες κωνικές σκηνές, με αμάξια ξεζεμένα, με αμάξια φορτωμένα, όσο έπαιρναν, γέροι και γριές, νέοι και νέες, παιδιά μικρά και μεγάλα, μητέρες με νεογέννητα, ταλαιπωρημένοι από το πολύμηνο ταξίδι, αντίκρυζαν τωρα την καινούργια τους πατρίδα. Άνθρωποι προ παντός εργατικοί, με θερμή ιδιοσυγκρασία μα φιλήσυχοι, με χοντρούς κάπως τρόπους, μα με ευαίσθητη ψυχή, με φτωχή γλώσσα μα με πλούσια καρδιά και έξυπνο πνεύμα.» Το χωριό, στο όπου έμειναν από το 1925 μέχρι το 1955, καταστράφηκε ολόκληρο από τους καταστρεπτικούς σεισμούς της 30 ης Απριλίου 1954 και έφυγε από την Τσόμπα (όπου σήμερα έμεινε έρημο και μόνο οι πέτρες των σπιτιών και η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου μαρτυρούν ότι εκεί έμειναν άνθρωποι κάποτε) και ήρθε στην Πρόερνα – Γυναικόκαστρο, όπου βρίσκεται σήμερα. ΟΝΟΜΑ ΧΩΡΙΟΥ : Το πρώτο όνομα Μοναστήρι το πήρε από το Μεγάλο Μοναστήρι της Ανατολικής Ρωμυλίας της Βουλγαρίας από το οποίο κατάγονται οι περισσότεροι κάτοικοι. Πρώτα το ονόμασαν «Μαλαμιδοχώρι» προς τιμήν του βουλευτή Μαλαμίδα, που το ίδρυσε. Επικράτησε όμως το Νέο Μοναστήρι. Τα δύο άλλα ονόματα είναι τούρκικα, δηλαδή Τσόμπα και Μπικλερέρ. Αυτά ήταν συνοικισμοί της κοινότητας Τσουφλάρ και αργότερα Σοφιάδας. Στην απογραφή όμως του 1896 φέρεται με την ονομασία «Συτενή» ή «Νέα Τσόμπα» με πληθυσμό 77 κατοίκους, οι οποίοι αργότερα έφυγαν σε άλλα χωριά μεγαλύτερα. Σήμερα το Νέο Μοναστήρι αποτελεί την πρωτεύουσα του δήμου Θεσσαλιώτιδας και το πρώτο χωριό του νομού Φθιώτιδας (καθώς έρχεσαι από Φάρσαλα ) . Βρίσκεται ανατολικά της Καρδίτσας στα όρια τριών νομών: Φθιώτιδας, Λάρισας και Καρδίτσας. Ο πληθυσμός του αποτελείται από 80% ντόπιους Νεομοναστηριώτες και 20% από Βλάχους και Σαρακατσιαναίους.
Παρουσιάζει εικόνα κωμόπολης και μοιάζει με σύγχρονη αγροτόπολη, αφού έχει 4 όμορφες πλατείες με πολύ πράσινο και στρωμένες με πλακάκια. Οι δρόμοι του είναι όλοι ασφαλτοστρωμένοι. Έχει οργανωμένη υπηρεσία καθαριότητας (που με το απορριματοφόρο όχημα του δήμου εξυπηρετούνται και τα γύρω χωριά, όπως: Σοφιάδα – Γεφύρια – Γραμματικό και Νέο Ικόνιο), αγροτικό ιατρείο, Γυμνάσιο – Λύκειο, 6/θέσιο Δημοτικό σχολείο, 2/θέσιο Νηπιαγωγείο, Τ.Ο.Ε.Β. 5 ης ζώνης Θεσσαλιώτιδας , πολλούς συλλόγους, Αγροτικό Συνεταιρισμό με παραπάνω από 350 μέλη. Μέσα στο χωριό υπάρχουν αρκετά καταστήματα διαφόρων δραστηριοτήτων από τα οποία εξυπηρετούνται και οι κάτοικοι των γύρω χωριών. Έχει υποκατάστημα Αγροτικής Τράπεζας, φαρμακείο και εβδομαδιαία λαϊκή αγορά κάθε Δευτέρα πρωί. Τα βράδια κυλούν όμορφα και ωραία στα διάφορα ταβερνάκια με τις σπεσιαλιτές τους ή στα ουζερί του χωριού, όπου μπορείς να απολαύσεις ουζάκι με ποικιλία μεζέδων ή το ντόπια προϊόντα όπως το τσίπουρο και τα λουκάνικα. Ακόμη υπάρχουν και καφετέριες – μπαρ όπου μπορείς να απολαύσεις τον καφέ σου ή το ποτό σου. Έτσι το Νέο Μοναστήρι αποτελεί το εμπορικό, πολιτιστικό και πνευματικό κέντρο της περιοχής. Κυριότερη απασχόληση των κατοίκων του Νέου Μοναστηρίου είναι η βαμβακοκαλλιέργεια. Από τις 20.000 καλλιεργήσιμα στρέμματα οι 14.000 στρέμματα καλλιεργούνται με μακρύινο βαμβάκι εξαιρετικής ποιότητας. Το έδαφος είναι αρκετά γονιμότατο και οι γεωργοί του χωριού το καλλιεργούν συστηματικά. Πολλοί από τους κατοίκους εκτός από την γεωργία εργάζονται στο εργοστάσιο ΔΟΝΤΑ στα Φάρσαλα, αρκετοί δουλεύουν στον Ο.Σ.Ε. και άλλοι σε μη γεωργικές εργασίες, όπως είναι οι οικοδόμοι, μαγαζάτορες κλπ. Γενικά οι Νεομοναστηριώτες διακρίνονται για την εργατικότητα – την γρηγοράδα και επιδεξιότητα. Το Νέο Μοναστήρι χωρίζεται σε 4 συνοικισμούς: • το Χατζιμίρι. Είναι ο πρώτος συνοικισμός που συναντάς στο δεξί σου χέρι, όταν μπαίνεις στο χωριό ερχόμενος από τα Φάρσαλα. Καταλαμβάνει έκταση μόλις 32 στρεμμάτων • το Ταψίκοϋ. Είναι ο δεύτερος συνοικισμός που συναντάς δεξιά μετά το ύψωμα, στο οποίο είναι χτισμένη η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Κατά την εκσκαφή των θεμελίων της παραπάνω εκκλησίας βρέθηκε τάφος παιδιού με πολλά πήλινα παιχνίδια. Δυτικά της εκκλησίας και κοντά στην κορυφή του υψώματος «έχει καταχωσθή αρχαιοτάτη εκκλησία συνέπεια βυθίσεως του εδάφους. Καταλαμβάνει έκταση 360 στρέμματα περίπου. • Γυναικόκαστρο. Βρίσκεται στα κράσπεδα της αρχαίας Πρόερνας και αριστερά του δρόμου από Φάρσαλα. Καταλαμβάνει έκταση 110 στρέμματα. • Χούνη. Είναι ο τελευταίος συνοικισμός αριστερά όπως βγαίνουμε από το Νέο Μοναστήρι για Δομοκό. Αποτελείται από πολλούς Βλάχους και Σαρακατσιαναίους. Καταλαμβάνει έκταση 80 στρέμματα περίπου. ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΤΥΠΩΣΗ : Το Νέο Μοναστήρι δεν είναι όπως τα άλλα χωριά της επαρχίας Δομοκού. Έχει κάτι το ξεχωριστό, κάτι το διαφορετικό στη γλώσσα, στη συμπεριφορά, στον τρόπο ζωής. Τελικά ο πανδαμάτορας χρόνος που όλα τα ημερεύει δεν κατάφερε να αλλάξει πολλά πράγματα. Το κεφαλοχώρι αυτό που δεσπόζει στην περιοχή όχι μόνο από άποψη θέσης, αλλά εξαιτίας της αλματώδους ανάπτυξης του τα τελευταία χρόνια είναι ένα χωριό, που χάρις στην εργατικότητα και την οξυδέρκεια των κατοίκων του αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση. Η ζωή και η παράδοση που μεταφέρθηκαν σε τούτη τη γη πριν από εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά κάτω από τις δύσκολες συνθήκες εκείνων των χρόνων, ρίζωσαν και τράνωσαν. Όσο βαθύτερα μελετάμε την παράδοση του τόπου μας σε κάθε εκδήλωση της ζωής, όσο ερευνάμε τις ρίζες μας, τόσο καλύτερα αντικρύζουμε την ψυχική μας υπόσταση. Έτσι βλέπουμε καθαρότερα ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε, ποια πορεία μπορούμε και πρέπει να πάρουμε, που μπορούμε να φθάσουμε. Ίσως να πουν πολλοί «τι χρειάζεται το παρελθόν;» οι λαοί δεν ζουν μόνο με το τι είναι, το παρόν, αλλά και με το γίνεσθαι το παρελθόν…. Τέλος, αισθάνομαι υποχρέωση να εκφράσω τις ευχαριστίες μου προς όλους εκείνους που με τις υποδείξεις και τις συμβουλές τους με βοήθησαν στην πραγματοποίηση αυτής της εργασίας. Εκφράζω τις θερμές μου ευχαριστίες, στην άμεσα επιβλέποντα της εργασίας μου κ.Πανάγου Δέσποινα, για τη συνεχή καθοδήγηση και αμέριστη συμπαράσταση της κατά το σχεδιασμό, την εκπόνηση και τις αποικοδομητικές συζητήσεις για την τελική διαμόρφωση της εργασίας μου. Επίσης, ένα μεγάλο ευχαριστώ στον κ.Νικόλαο Καλημέρη, για τις αποικοδομητικές συζητήσεις και για το πλούσιο υλικό που μου έδωσε για την πραγματοποίηση της εργασίας μου καθώς στους γονείς μου και στα υπόλοιπα μέλη της ομάδας μου, για την ψυχολογική υποστήριξη.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ • « ΙΔΡΥΣΗ – ΙΣΤΟΡΙΑ -ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ », ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΝΕΟΥ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΟΥ- ΔΟΜΟΚΟΥ, ΔΗΜΟΣ ΒΑΣ. ΚΑΡΑΛΗΣ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1990 4 « Η ΤΟΛΜΗ », ΝΕΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ – ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ, ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΗΜΕΡΗΣ, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2003
|
