Η περιοχή της Φθιώτιδας βάσει του μύθου υπήρξε η κοιτίδα του Δευκαλίωνος και της Πύρρας που μετά τον κατακλυσμό δημιούργησαν το ελληνικό έθνος.

Η περιοχή πήρε τ΄ όνομα της από την Φθίαν την γυναίκα του βασιλιά της Θεσσαλίας Αμύντορα από τον οποίον γεννήθηκε ο Αχαιός ο γεννήτορας των Ελλήνων Αχαιών.

Ο μυθικός επώνυμος και γενάρχης του ελληνικού έθνους, περί του οποίου πολλές και ποικίλες παραδόσεις φέρονταν στους αρχαίους Έλληνες. Έτσι ονομάζονταν υιός του Δευκαλίωνα και της Πύρρας, αδελφός του Αμφικτύωνα και της Πρωτογένειας, εκ της νύμφης Ορσηΐδας και πατέρας του Αιόλου, Δώρου και Ξόθου, του πατέρα του Αχαιού και του Ίωνα.

Από τους πρώτους συγγραφείς πρώτος ο βαθύς ιστορικός Θουκυδίδης διείδε πως η εξάπλωση του ονόματος Έλληνες προήλθε από την κατισχύσεως των κατοίκων της Φθιώτιδας, οι οποίοι από τον καιρό του Ομήρου μνημονεύονταν ως μία από τις τρεις φυλές του βασιλείου του Αχιλλέα, επί των άλλων συγγενικών λαών, οι οποίοι ζητούσαν την βοήθειά τους (Θουκ. Α’ γ΄). Δηλαδή κατά την αντίληψη του μεγάλου ιστορικού Έλληνες ονομάστηκαν πρώτα οι σύμμαχοι των Ελλήνων της Φθιώτιδας, η οποία δεν απέχει και πολύ από την αντίληψη των νεωτέρων, ότι Έλληνες ονομάστηκαν, πρώτα οι αμφικτιονικοί λαοί της αρχαίας Ελλάδας. Του Έλληνα αυτού, του υιού του μυθικού Δευκαλίωνα και ισχυρότατου (κατά τον Θουκυδίδη) βασιλέα της Φθιώτιδας, ο οποίος είχε δώσει το όνομά του σε μία από τις φυλές της χώρας και θα άκμαζε προ του Τρωικού πολέμου, αφού προϋπήρχε αυτού, φυλή Ελλήνων στην Φθιώτιδα. Πλην του ειρημένου Έλληνα μνημονεύονταν από τους αρχαίους και άλλος Έλληνας, ο οποίος λεγόταν τρισέγγονος αυτού και υιός του Φθίου, υιού του Αχαιού και εγγονού του Ξούθου, υιού του πρώτου Έλληνα.

Η περιοχή της Βόρειας Φθιώτιδας  ήταν τμήμα της αρχαίας Θεσσαλίας που μαζί με τη Θεσσαλιώτιδα, την Ιστιαιώτιδα και την Πελασγιώτιδα αποτελούσαν την Θεσσαλική Τετράδα, ένα είδος συμμαχίας. Πολλές πόλεις της περιοχής αναφέρονται και από τον ‘Ομηρο στην Ιλιάδα επειδή πήραν μέρος στον Τρωικό πόλεμο.

Η περιοχή της Φθιώτιδας στη μυθολογία ήταν συνδεδεμένη με την ταραχώδη ζωή του βασιλέα Πηλέα που μαζί με την Νηρηίδα Θέτιδα γέννησαν τον Αχιλλέα, τον κατά τον Όμηρο, γενναιότερο, ομορφότερο και ανδρειότερο από τους στρατιωτικούς ηγέτες της εποχής. Από την Φθιώτιδα ξεκίνησε ο Αχιλλέας μαζί με τους Μυρμιδόνες του για την Τροία, ενώ ο πατέρας του Πηλέας έταξε στον ποταμό Σπερχειό να προσφέρει την κόμη του γιου του, αν γύρναγε από την Τροία.

Ο Αχιλλέας κατά τη διάρκεια της καύσης του σώματος του φίλου του Πάτροκλου μονολογεί με πόνο κοιτάζοντας το πέλαγος προς την Ελλάδα

« Άλλα σου ευχήθηκε ω Σπερχειέ το στόμα του πατέρα μου
όταν εκεί θα γύριζα στην πατρική μου γη
να δώσει σε σένα την κόμη μου ….
…Αλλά εσύ δεν εκτέλεσες αυτά που ευχήθηκε ο γέρος
τώρα αφού δεν θα ξαναδώ την αγαπημένη μου πατρίδα,
ας πάρει ο ήρωας Πάτροκλος την κόμη μου στον Άδη»

Σύμφωνα με τη Μυθολογία, στην Όθρυ είχαν συγκεντρωθεί οι Τιτάνες κατά την Τιτανομαχία και από εκεί μάχονταν κατά των Θεών του Ολύμπου. Το τέλος των Τιτάνων συνδυάζεται με την σχετική σεισμική και ηφαιστειακή ύφεση που ακολούθησε αλλά και το τέλος της άμεσης καθοριστικής επίδρασης του φυσικού περιβάλλοντος στη διαβίωση του προϊστορικού ανθρώπου.

Η περιοχής της Όθρης συνδέεται με το μύθο του Δευκαλίωνα και της Πύρας, στα χρόνια των οποίων έλαβε χώρα ο μεγάλος κατακλυσμός. Η συνεχής προέλαση της θάλασσας με την κατάκλιση των παραθαλάσσιων πεδινών περιοχών, αναγκάζει τον προϊστορικό άνθρωπο να ανεβεί σε οροπέδια για να επιβιώσει, δίπλα σε λίμνες και ποταμούς, όπου επικρατεί σχετική περιβαλλοντική ηρεμία.

Σύμφωνα με την αστείρευτη σε ευρηματικότητα και συμβολισμούς μυθολογία μας, ο Ηρακλής φόρεσε τον δηλητηριασμένο με το αίμα του Κένταυρου Νέσσου χιτώνα που του έδωσε η γυναίκα του Δηιάνειρα, με επακόλουθο ακόμα και ο πανελλήνιος ήρωας των Δώδεκα Αθλων να υποφέρει από φριχτούς πόνους.

Ετσι λοιπόν ο Ηρακλής διάλεξε την Οίτη για να στήσει μία πυρά προκειμένου να απαλλαγεί από το δυσβάστακτο μαρτύριο και ο περαστικός Φιλοκτήτης με αντάλλαγμα τα θανατηφόρα βέλη του, άναψε τη φωτιά και τον οδήγησε στην αποθέωση. Οταν οι φλόγες περικύκλωσαν το σώμα του Ηρακλή, ο Δίας μην αντέχοντας να βλέπει τον «τριέσπερο» γιο του, αφού τρεις νύχτες κράτησε η ένωσή του με την Αλκμήνη, έστειλε κεραυνούς και σύννεφα που ανέβασαν τον Ηρακλή στον Ολυμπο, προξενώντας παράλληλα και γεωλογικό ρήγμα εκεί όπου σήμερα βρίσκονται οι πηγές του Γοργοπόταμου!

Από το Πήλιο, το βουνό των Κενταύρων είναι από τα πιο όμορφα μέρη στην Ελλάδα με πανέμορφα δάση και κατάφυτες πλαγιές ξεκινούσαν την περιήγησή τους στην Κεντρική Ελλάδα οι μυθικοί Κένταυροι, απ΄ την Όθρη ως την Οίτη και την Πίνδο .

Ακόμη η Αμφικτυονία, μία συνέλευση γειτονικών φύλων, « Αμφικτυόνων » γύρω από το ιερό, αλλά συν τω χρόνω εξελίχθηκε σε ισχυρό πολιτικό και θρησκευτικό θεσμό ξεκίνησε από τη Φθιώτιδα.

Η Αμφικτυονία συνετέλεσε τα μέγιστα στην εθνική ενότητα των Ελλήνων και στην καθολίκευση του ονόματος : ΈΛΛΗΝΕΣ. Μυθικός ιδρυτής της ήταν ο Αμφικτύων, γιός του Δευκαλίωνα και της Πύρρας, αδελφός του Έλληνα. Τα φύλα, που μετείχαν σε αυτήν, ονομάζονταν ευθύς εξ ‘ αρχής Έλληνες. Μετείχαν οι Θεσσαλοί και όλοι οι Περίοικοί τους , δηλαδή οι Αχαιοί Φθιώτες, οι Περραιβοί, οι Μάγνητες, οι Μαλιείς, οι Αινιάνες, καθώς και φύλα της Κεντρικής Ελλάδας όπως ήταν οι Φωκείς.