ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Ο Δεύτερος ΠαγκόσμιοςΠόλεμος.

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν η πιο εκτεταμένη γεωγραφικά και δαπανηρή σε πλουτοπαραγωγικούς πόρους ένοπλη σύγκρουση στην ιστορία της ανθρωπότητας, στον οποίο ενεπλάκη η πλειοψηφία των εθνών, που πάλευαν ταυτόχρονα σε διάφορα σημαντικά θέατρα πολέμου, και που κόστισε περίπου 55,5 εκατομμύρια ζωές. Άρχισε στις 7 Ιουλίου 1937 στην Ασία και στις 1 Σεπτεμβρίου 1939 στην Ευρώπη και τελείωσε στις 15 Αυγούστου 1945. «Καινοτομία» αυτού του πολέμου ήταν η Ατομική Βόμβα. Με το τέλος του πολέμου άρχισε ο Ψυχρός Πόλεμος εξαιτίας της γιγάντωσης της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία, παρότι νικήτριες, έχασαν το μεγαλύτερο μέρος των αποικιών τους. Τέλος, από τον πόλεμο αυτό αναδείχτηκαν ως υπερδυνάμεις οι Η.Π.Α. και η Σοβιετική Ένωση.

Η ιταλική επίθεση στην Ελλάδα είχε αποτύχει και ο ιταλικός στρατός είχε υποχωρήσει μέσα στο έδαφος της Αλβανίας μετά από την ελληνική αντεπίθεση. Ο Ελληνικός Στρατός, μάλιστα, είχε προχωρήσει μέχρι τις πόλεις της Αλβανίας Κορυτσά και Αργυρόκαστρο. Για να βοηθήσει την Ιταλία, ο Χίτλερ μέσω Βουλγαρίας επιτέθηκε στην Ελλάδα στις 6 Απριλίου 1941, και ταυτόχρονα κατά της Γιουγκοσλαβίας (όπου η φιλογερμανική κυβέρνηση είχε ανατραπεί).

Η Γιουγκοσλαβία παραδόθηκε στις 14 Απριλίου, και στο μεταξύ, μέσω του εδάφους της, υπερφαλαγγίστηκε η γραμμή Μεταξά, η οποία με οχυρά όπως αυτό του Ρούπελ κράτησε τις αμυντικές θέσεις της χωρίς να διασπασθεί. Η 2η Μεραρχία Θωρακισμένων, με διοικητή τον Ρούντολφ Φάιελ (Rudolf Veiel), διεισδύει μέσω λίμνης Δοϊράνης, προελαύνει ταχύτατα μη συναντώντας αντίσταση (αφού η μοναδική ελληνική Μεραρχία που τελούσε σε εφεδρεία, η 19η, δεν έχει τα μέσα να τον σταματήσει) και καταλαμβάνει την Θεσσαλονίκη. Ενώ το μέτωπο δεν είχε καταρρεύσει, στις 9 Απριλίου στη Θεσσαλονίκη υπογράφεται συνθηκολόγηση, καθώς η γραμμή Μεταξά είναι πλέον περικυκλωμένη. Στην Ελλάδα συνέχισαν να μάχονται οι Βρετανικές δυνάμεις μέχρι τις 27 Μαΐου - κύρια θέλοντας να βρουν διέξοδο για να διαφύγουν. Η δραστηριότητα των Βρετανικών δυνάμεων στην Ελλάδα έληξε με τη Μάχη της Κρήτης.

Η συνέχεια στην πολύπαθη ιστορία της Φθιώτιδας ανήκει στο Βελουχιώτη (ΕΛΑΣ), το Ζέρβα (ΕΔΕΣ), τους άντρες τους και τους Άγγλους συμμάχους της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοποτάμου. Ο χρόνος βρισκόταν στις 24 Νοέμβρη του 1942, στα χρόνια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και της Αντίστασης. Ο χώρος ήταν η γέφυρα του Γοργοποτάμου και η γύρω περιοχή. Ο εχθρός ήταν πάλι δυνατός, αυτή τη φορά ίσως περισσότερο βάρβαρος και θηριώδης.

Κατά την Γερμανοϊταλική κατοχή (1941-44) τα Άγραφα (με επέκταση τους προς την περιοχή της βόρειας Φθιώτιδας και Δομοκού) αποτελούν την ψυχή της Αντίστασης. Στο έδαφός τους συγκροτούνται τα αντάρτικα σώματα του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, φιλοξενούν την επαναστατική κυβέρνηση του βουνού (ΠΕΕΑ) και διαθέτουν συμμαχικό αεροδρόμιο στη Νεβρόπολη το μοναδικό σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη. Από κει διακτινίζονται και προς τη περιοχή της βόρειας Φθιώτιδας όπου δημιουργούν εστίες αντίστασης. Στο Δομοκό είχε εγκατασταθεί από τους Ναζί «Γερμανικό Στρατόπεδο Ομήρων» όπου φυλακίζονταν οι αντιστασιακοί και άλλοι κρατούμενοι για αρκετά μεγάλο διάστημα. Την νύχτα της 1ης προς 2α Ιουνίου του 1943 το Αρχηγείο του ΕΛΑΣ Δομοκού, ανατίναξε την σήραγγα στο Κούρνοβο την ώρα που περνούσε Ιταλικό τρένο με στρατό και πυρομαχικά αλλά μαζί, δυστυχώς και 50 Έλληνες πατριώτες ομήρους. Μεγάλο το πλήγμα για τους Ιταλούς, μεγαλύτερο όμως το τίμημα για τους Έλληνες. Οι Ιταλοί παρέλαβαν 106 τον αριθμό, κρατούμενους από τις φυλακές της Λάρισας, τους μετέφεραν στον Άγιο Στέφανο όπου και τους εκτέλεσαν εν ψυχρώ σε αντίποινα για την ανατίναξη της σήραγγας του Τρίλοφου. Στον μαρτυρικό τόπο έχει στηθεί μνημείο ηρώων και κάθε χρόνο γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή του Ιουνίου η μνήμη των θυμάτων αλλά και η εθνική αντίσταση. Στην επιτύμβια στήλη εκτός από τα ονόματα των 106 εκτελεσθέντων, έχει χαραχτεί και το ποίημα που έγραψε ειδικά γι’ αυτούς ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος. Στην περιοχή του Δήμου Ξυνιάδος έγιναν δύο ακόμη μαζικές εκτελέσεις συμπατριωτών μας, για αντίποινα σε ενέργειες των αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης, αυτή τη φορά από τους Γερμανούς , στις 13 Ιουλίου του 1943 στην περιοχή Σάββα Μαγούλα ένα χιλιόμετρο πριν τα Μεταλλεία Ομβριακής και την ημέρα της Κυριακής των Βαΐων στις 9 Απριλίου του 1944, στη θέση Αμπέλια Ομβριακής. Στις 27-4-1943 η Ξυνιάδα κάηκε από τους Ιταλούς και από τα 140 σπίτια του χωριού καταστράφηκαν ολοσχερώς τα 135, μερικώς ένα. Την ίδια μέρα κάηκε ολοσχερώς σχεδόν και το Καλαμάκι της Λαμίας. Στο διάστημα της Ιταλογερμανικής κατοχής και η Εκκάρα γνώρισε την καταστροφική μανία των κατακτητών, πυρπολήθηκαν πολλά σπίτια και πολλά λεηλατήθηκαν, αρκετοί κάτοικοι σκοτώθηκαν από τους Γερμανούς, άλλοι πάρθηκαν όμηροι. Στην Εθνική Αντίσταση πήραν μέρος εκατovτάδες Αγοριανίτες και έτσι εξηγείται το μένος των κατακτητών κατά του χωριού. Σπουδαίο γεγονός κατά τη Γερμανική κατοχή αποτελεί και η εγκατάσταση γερμανικής φρουράς στο Σ.Σ.Αγγειών 2,5 χιλιόμετρα από την Μακρυρράχη. Τον Γενάρη του 1943 ένα τμήμα Γερμανών αποβιβάστηκε από το τραίνο και κατευθύνθηκε προς την Καίτσα για έρευνες. Στο δρόμο συνάντησαν τον σιδ/κό υπάλληλο Ευάγγ. Βαρβατάκη και τον σκότωσαν. Λίγο αργότερα, την 1.3.1943, ένα τμήμα του ΕΛΑΣ με αρχηγούς τον Περικλή Χουλιάρα, τον Νάκο Μπελή και τον ταγματάρχη Κωστόπουλο, ανατίναξαν κατόπιν διαταγής του Αρχηγείου Δομοκού την στρατηγικής σημασίας γέφυρα στη θέση Πέντε Μύλια κοντά στα λουτρά της Καΐτσας. Την άλλη μέρα οι Γερμανοί βομβάρδισαν το χωριό για αντίποινα με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ο Δημ. Παπακωνσταντίνου και να τραυματιστούν μερικοί άλλοι. Δεν έγινε μεγαλύτερη ζημιά, γιατί οι περισσότεροι είχαν καταφύγει στη γύρω δασωμένη περιοχή. Σε νεότερη εκκαθαριστική επιχείρηση, που έκαναν οι Γερμανοί στο χωριό, έπιασαν 10 Καϊτσιώτες για ομήρους και έκαψαν 250 και πλέον σπίτια. Οι χωριανοί έβλεπαν από μακριά τα σπίτια τους να καίγονται και ράγιζε η καρδιά τους. Μετά από λίγες ημέρες, που κατέβηκαν στο χωριό, τα βρήκαν όλα καμένα και τον τυφλό Θανάση Δέρη κρεμασμένο στο καμπαναριό της εκκλησίας. Στις 11 Ιουνίου του 1943 διάφοροι Καϊτσιώτες συνεργάστηκαν με τον ΕΛΑΣ και άλλους σαμποτέρ για την ανατίναξη της αμαξοστοιχίας στη σήραγγα του Κούρνουβου, και στις 11.7.1943 ανατίναξαν τη γέφυρα στο Δερελί και πυρπόλησαν μία αμαξοστοιχία με πυρομαχικά, Ιταλούς και 50 Έλληνες (βλ.ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ 6.6.43). Οι Ιταλοί σε εκδίκηση σκότωσαν 106 Έλληνες στη Λάρισα. Ο ΕΛΑΣ μετά από κάποιο διάστημα κατέλαβε το Σιδ.Σταθμό, αιχμαλώτισε τέσσερις Γερμανούς: 1) τον ανθυπολοχαγό Όττo, 2) το λοχία Όσκαρ, 3) τον Ρούντολφ και 4) τον Μισέλ (οι οποίοι αργότερα τουφεκίστηκαν) και έκοψε και τη σιδ. γραμμή προς τα Πέντε Μύλια. Στις 6 Οκτωβρίου 1943 (6.10.43) μια δύναμη ΕΣ-ΕΣ από 40 περίπου άνδρες κατέφθασαν με μαύρες λιμουζίνες την ώρα που οι κάτοικοι ήταν στις δουλειές τους και με πολυβόλα σκότωσαν έξι άτομα, που δεν πρόλαβαν να κρυφτούν. Αυτοί ήταν: 1) Γεώργιος Ιω. Πέτρου, 17 ετών, που βαριά τραυματισμένος φώναξε «έχε γεια κόσμε…», 2) Αθανάσιος Αντ. Κούτσικας, 3) Γεώργιος Κ. Καραίσκος (Βούκας), 4) Αθανάσιος Κ. Οικονόμου (Παπαδονάσιος), 5) Βασίλειος Μιχαήλ (Κοκκινογιάννης) και 6) Κων/νος Σανίδας.

(Απόσπασμα από το υπό έκδοση Βιβλίο του Δημήτρη Καρέλη, "ΑΧΑΙΑ ΦΘΙΩΤΙΔΑ-χώμα ποτισμένο με Ιστορία...".