ΑΝΩ ΑΓΟΡΙΑΝΗ ΘΕΣΣΑΛΙΩΤΙΔΟΣ

Η ΑΝΩ ΑΓΟΡΙΑΝΗ ή ΠAΛHAΓOPIANH, ημιορεινό χωριό της Επαρχίας Δομοκού, αρχοντοκάθεται περήφανη και στοχαστική στη βόρεια πλευρά του Αγοριανίτικου βουνού Αί-ΛΙΑΣ (Ξεροβούνι), παρακλάδι της Ορθρυος. Στην κορυφή του βουνού αυτού βλέπουμε απομεινάρια από το παλιό εκκλησάκι του Πρ. Ηλία. Φυσικά οχυρωμένη και παράμερη τοποθεσία η Απάνω Aγόριανη υπήρξε για πολλά χρόνια το αποκούμπι όλων των Αγοριανιτών (Aνω και Κάτω Αγόριανης)όπου τα μαύρα χρόνια της σκλαβιάς μετακινούvταν με τα κοπάδια τους από τα οποία κυρίως αποζούσαν, στην περιοχή της για βοσκές και απόμερης ασφάλειας και προστασίας, σ' όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας.

Είναι κτισμένη σε υψόμετρο 600 μέτρων. σε μια λαμπρή πετρώδη τοποθεσία με χώμα απαλό και υγιεινό κλίμα. Βρίσκεται στο Β. Δ. Θεσσαλικό τμήμα του Ν. Φθιώτιδος, τμήμα της αρχαίας Δολοπίας. Απέχει 18 χλμ. από το Δομοκό την πρωτεύουσα της επαρχίας μας και συνδέεται με αμαξιτό δρόμο. που η κατάστασή του, μια και είναι ασφαλτοστρωμένος στο σύνολό του. μπορεί να χαρακτηριστεί πολύ καλή.

Στα παλιότερα χρόνια υπήρχε μία γνωστή μεγάλη οδός (μουλαρόδρομος) η οποία άρχιζε από την πόλη του Δομοκού, περνούσε μέσα από το διαλυμένο χωριό Τσέρνη Ομβριακής, έφθανε στην Ανω Αγόριανη, συνέχιζε και οδηγούσε στα ορεινά χωριά, Κτιμένη (Δρανίστα), Σμόκοβο και κατέληγε στο μεγάλο και ξακουστό για την εποχή εκείνη χωριό της Ρεντίνας, Η οδός (στράτα) αυτή ήταν η μοναδική οδός στη δυτική πλευρά της Επαρχίας Δομοκού, που συνέδεε τα Aγραφα με την Ανατολική Θεσσαλία.

Γι' αυτό, στο χωριό Ανω Αγόριανη, κεφαλοχώρι τότε στα χρόνια της τούρκικης σκλαβιάς, υπήρχαν χάνια, πεταλωτήρια ζώων, σαμαράδες, σιδηρουργοί και καλοί κατασκευαστές τσαρουχιών. Η Ανω Αγόριανη φαίνεται γραμμένη στην ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΡΕΝΤΙΝΑΣ ως ΓΟΡΙΑΝΗ μαζί με το χωριό ΒΕΛΕΣΙΩΤΕΣ Φ. 118 υπόφ. 6Β, που έγινε γύρω στα 1640. Το χάρτινο χειρόγραφο της αναφερόμενης ΠΡΟΘΕΣΗΣ φυλάγεται στο Μοναστήρι της Κορώνας Καρδίτσας. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει προσδιορισμός Aνω σημαίνει ότι η Κάτω Αγόριανη δεν είχε, μάλλον, σχηματισθεί στα μέσα του 170υ αιώνα.

(Κ Σπανός ΧΡΟΝΙΚΑ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΔΟΜΟΚΟΥ, τόμος 7ος).

Όποιος επισκέπτης για πρώτη φορά έρχεται στην Aνω Αγόριανη, διαπιστώνει ότι δεν έκανε άδικα τον κόπο. Είναι από τα χωριά εκείνα που η ανάμνησή τους μένει βαθειά χαραγμένη κι εύχεται να του δοθεί ξανά η ευκαιρία να το επισκεφθεί.

lδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο Ι. Ν. Αγίας Παρασκευής Ανω Αγόριανης που

Έχει χτιστεί, σε σχήμα Βασιλικής, την Ανοιξη του 1869 επί τουρκοκρατίας, από τον τότε Αγοριανίτη εφημέριο Ιερομόναχο ΔΑΝΙΗΛ (Δημήτριο Παπάρα) . Την μεγαλοπρέπεια..της ιστορικής αυτής εκκλησίας δύσκολα θα την συναντήσει κανείς σε άλλο χωριό. Η διακόσμησή της περιλαμβάνει φορητές ιερές εικόνες μεγάλου σχήματος, οι οποίες αρχικά ανήκαν σε παλαιότερη εκκλησία. Η θαυμάσια θαυματουργή εικόνα της Αγίας Πα.ρασκευής που βρίσκεται στο Ναό αποδίδει τη σοβαρότητα και την ευσέβεια του τόπου. Επίσης κοσμείται η συγκεκριμένη εκκλησία και με αξιόλογες τοιχογραφίες , έργο του

Πειραιώτη αγιογράφου Σπύρου Στεργίου (υπογράφει ως Κρης).

Ένα υπέροχο πυκνό δάσος από γερόκορμες βελανιδιές, από πουρνάρια, φυλίκια και μέλεγο αποτελούν το προσκέφαλο του χωριού. Στα πόδια του στην βουνοπλαγιά που όλο κατεβαίνει και σβήνει στην ισόπεδη βίγλα, απλώνονται πλούσια σιτοχώραφα τώρα τα χωράφια αυτά αρδεύονται και καλλιεργείται βαμβάκι, ντομάτες κλπ.

Τα σπίτια του χωριού μονώροφα και διώροφα, σε αμφιθεατρική διάταξη έχουν απόλυτη θέα προς τη Θεσσαλική πεδιάδα και έτσι η Ανω Αγόριανη φαντάζει πραγματικά«μπαλκόνι" της Θεσσαλίας. Από το χωριό μπορεί κανείς να ιδεί καθαρά προς τα Β.Δ. τα Μετέωρα με τα μοναστήρια, βορειότερα τον μεγαλόπρεπο Όλυμπο και Β.Α. την κορυφή του Πηλίου.

Η οικονομία του χωριού μέχρι τα πρόσφατα Xρόνια ήταν κλειστή οικογενειακή, αυτοκαταναλωτική. Οι πρόγονοί μας για τα βιοποριστικά τους, είχαν την δυνατότητα να ασχολούνται με τρία επαγγέλματα: του γεωργού, του κτηνοτρόφου και του ψαρά στη λίμνη Ξυνιάδος. Ακόμα ανθούσε η οικιακή "υφαντική", οι γνωστοί μας αργαλειοί που σιγά - σιγά ξεχνιούνται. Μαζί τους χάθηκε και η δίμητη ανδρική φορεσιά κι η ομορφοκέντητη φορεσιά της Αγοριανίτισσας γυναίκας.

Δημογραφικά-η Ανω Αγόριανη παρουσιάζει την παρακάτω κίνηση. Το 1896 105 κατ. το 1907 206 κατ. το 1961 365 κατ το 1991 200 κατ.

Στην επαρχία ΔΟΜΟΚΟΥ υπάρχουν δύο χωριά με το όνομα ΑΓΟΡΙΑΝΗ, η Ανω και η Κάτω Αγόριανη.

Η Κάτω Αγόριανη ή Κάτω χωριό όπως το ονόμαζαν, μετονομάστηκε σε "ΕΚΚΑΡΑ". το όνομα αυτό δόθηκε ύστερα από πρόταση του Κοινοτικού Συμβουλίου που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Τοπωνυμίων του Υπουργείου Εσωτερικών, σε αντικατάσταση του ονόματος "Aγόριανη» που θεωρήθηκε ξενικό Σλάβικο". Η μετανομασία" σε EKKΑΡΑ έγινε το 1930 (ν.δ. 17.7.1930, ΦΕΚ 251/24.7.1930 τΑ.).

Η λέξη "Εκκάρα» σύμφωνα με μία εκδοχή προήλθε από τον παραπόταμο του Πηνειού "ΚΑΚΑΡΑ" που τα νερά του δημιουργούν ακόμα και σήμερα μεγάλες πλημμύρες το χειμώνα στα πεδινά κτήματα των συγχωριανών μας. Έτσι η γνωστή μας Κακάρα, από την αρχαιότητα, όπως φαίνεται έδωσε το όνομα στο χωριό Εκκάρα (περιοχή παρα-κακάρια). Η άποψη, όμως αυτή, δεν στηρίζεται σε στοιχεία, τη γράφουμε με κάθε επιφύλαξη.

Η Α. Aγόριαvη Δομοκού όμως, ως γνωστό, με εμμονή κάποιων κατοίκων της, δεν άλλαξε ποτέ όνομα παρ' ότι όπως αναφέραμε πιο πάνω η λέξη θεωρήθηκε σλαβική από το σλαβικό GΟRJΑΝΕ=ορεινό.

Τώρα και το όνομα «Εκκάρα» που αντικατέστησε το όνομα «Αγόριανη» ευτυχώς, δεν είναι άσχετο. πρόκειται για σημαντική αρχαία Θεσσαλική πόλη, με μακραίωνη ιστορική Πορεία, όπως μαρτυρεί η ποικιλία των ευρημάτων- που αναπτύχθηκε στον ίδιοχώρο της σημερινής ΕΚΚΑΡΑΣ. Τα δύο Kάστρα που σώζovται (,Ακρόπολη, γυναικόκαστρο) και οι εντυπωσιακές οχυρώσεις, μαρτυρούν ότι η ΕΚΚΚΑΡΑ κατοικείται συνεχώς από τη προϊστορικοί εποχή έως σήμερα. Κι είναι αλήθεια ότι δεν έπαψε από τότε, να παίζει σημαντικό ρόλο σ' όλες τις φάσεις της Ελληνικής ιστορίας.

Πρόσφατα τα πράγματα ξεκαθαρίστηκαν.

Το τοπωνύμιο "ΑΓΟΡΙΑΝΗ-είναι λέξη Ελληνική (άρθρο ϊ. Βακράκη 12/93 Περιοδικό ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΣ) από τα πολύ παλιά χρόνια, από την κλασσική και Ελληνιστική περίοδο και σημαίνει ταχεία άνοδος του λαού προς τα επάνω.

Η λέξη είναι σύνθετη και προήλθε από την σύνθεση δύο λέξεων από αγορή+ανη

= Αγόριανη, αγορή = συνάθροιση του λαού απ' το ρήμα αγείρω = συναθροίζω

ανη... ότι δύναται να ανυσθεί……πορεία προς τα άνω. Η λέξις αυτή προέρχεται από το ρ. ανύω = διατρέχω, φτάνω ταχέως, καταλήγω...

Το όνομα «AΓOPIΑΝH" ήταν και είναι ριζωμένο βαθιά και ζυμωμένο με απέραντη αγάπη στις ψυχές όλων των ΑΓΟΡΙΑΝΙΤΩΝ, όπου κι αν βρίσκονται. Η ΑΓΟΡΙΑΝΗ "το χωριό" όπως μας αρέσει να το αποκαλούμε, γιατί έτσι νιώθουμε πιο κοντά στην Πατρώα γη μας.

Η κοινότητα Αγόριανης υπαγόταν στον τέως Δήμο "ΘΑΥΜΑΚΩΝ" με έδρα το Δομοκό. Η υπαγωγή αυτή στο Δήμο "Θαυμακών" διήρκεσε από την απελευθέρωση της Θεσσαλίας, δηλαδή το 1881 μέχρι και το 1912, οπότε με το Β.Δ. της 29.8.1912, (ΦΕΚ261 / 31.8.1912 τ. Α). Το Μασλή το 1921 με Β.Δ. αποσπάστηκε από την Κοινότητα Αγόριαvης, και έγινε ιδία Κοινότητα. Μετονομάστηκε δε από Μασλή σε Γαβράκια το 1928.

Δυτικά της ΕΚΚΑΡΑΣ στη θέση Λουτρά κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας,

υπήρχε το χωριό Π.ΑΣΑΛΙ, που ήταν συνοικισμός μουσουλμάνων, και σήμερα είναι αγροτική έκταση της Εκκάρας με το όνομα ΠΑΣΑΛΙ.

Οι δύο οικισμοί της Εκκάρας και της Α. Aγόριαvης, που μαζί αποτελούν την Κοινότητα ΕΚΚΑΡΑΣ, είχαν και έχουν κοινή ιστορική πορεία, κοινή καταγωγή των κατοίκων και κοινά Διοικητικά όρια,

ΕΚΚΑΡΑ και ΑΓΟΡΙΑΝΗ ή ΑΓΟΡΙΑΝΗ και ΕΚΚΑΡΑ είναι δύο ονόματα που η αρχή τους βρίσκεται πολύ βαθιά, στο πέρασμα του χρόνου. Το ΕΚΚΑΡΑ παλιότερο, το ΑΓΟΡΙΑΝΗ κάπως νεότερο.

Η Εκκάρα αποδεδειγμένα ονομαστή πόλη της αρχαιότητας, ήταν από παλιά και παραμένει και σήμερα ένα πλούσιο, όμορφο χωριό και μία Κοινότητα δυναμική και ζηλευτή, με 1000 περίπου κατοίκους σε μόνιμη βάση, με καλή ρυμοτομία, με μεγάλη πλατεία και ωραία καταστήματα. Είναι xτισμένη σε κατηφορική πλευρά κατάφυτη από διάφορα οπωροφόρα και αειθαλή δέντρα, σε υψόμετρο 170 μ. στη Β.Δ. άκρη του Ν. Φθιώτιδας, σχεδόν στα σύνορά του, με το Ν. Καρδίτσας. Απέχει 50 χιλ. απ' τη Λαμία και 45 χιλ. απ' την Καρδίτσα.

Στο διάστημα της Ιταλογερμανικής κατοχής γνώρισε την καταστροφική μανία των κατακτητών, πυρπολήθηκαν πολλά σπίτια και πολλά λεηλατήθηκαν, αρκετοί κάτοικοι σκοτώθηκαν από τους Γερμανούς, άλλοι πάρθηκαν όμηροι. Στην Εθνική Αντίσταση πήραν μέρος εκατovτάδες Αγοριανίτες και έτσι εξηγείται το μένος των κατακτητών κατά του χωριου.

Η Εκκάρα έχει ωραίο Διδακτήριο και μεγάλο διώροφο Κοινοτικό Κατάστημα. Έχει όμορφά σπίτια και τρεις εκκλησίες. Τον Aγιο Παvτελεήμoνα, τον Aγιο Αθανάσιο (Κοιμητηριακό) και το Εξωκκλήσι Αγία Ειρήνη Χρυσοβαλάντου. Η Εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονος είναι επιβλητική και μεγάλη Βυζαντιvού ρυθμού. χτισμένη πάνω στα θεμέλια δύο άλλων εκκλησιών που καταστράφηκαν από σεισμούς. Είναι πολιούχος και πpoστάτης Aγιος της Εκκάρας και έκανε πολλά θαύματα, όπως διηγούνται οι κάτοικοι του χωριού.

Η κτηματική περιoxή της Κοινότητας Εκκάρας σύμφωνα με το αριθμ. 1378/ 17.10,1882 συμβόλαιο αγοράς του Συμ/φου Βόλου Κων. Βλαχοπούλου "το κτήμα Αγόριανης» συνολικής έκτασης 64.000 στρέμματα, συνορεύει με τις περιφέρειες των χωριών Παναγιάς, Ομβριακής, Βελεσσιωτών, Σοφιάδας, Λεονταρίου, Γαβρακίων, Κτιμένης, Λουτρών Μακρυρράχης-Κτιμένης και με το φυσικό όριο το ποτάμι Ονόχωνο, μέσω του οποίου διοχετεύονται τα νερά της' πρώην Λίμνης Ξυνιάδος. Τα όρια μεταξύ Εκκάρας και Μακρυρράχης πρέπει να καθοριστούν με απόφαση αρμοδίου «Διοικητικού Δικαστηρίου καθορισμού ορίων», γιατί έχουν μετατοπισθεί σε μεγάλο βάθος, κατά διάφορα χρονικά διαστήματα, σε βάρος της Εκκάρας, Να αναγνωρισθούν τα σύνορα, να κλείσει οριστικά η διαμάχη των δύο Κοινοτήτων, διαμάχη που άρχισε από το 1912 και λόγω συχνών ανωμάλων καταστάσεων (πόλεμοι κλπ.) δεν έληξε ακόμα, που στοίχισε όχι μόνο πολλά χρήματα αλλά και γκρίνια και έχθρα μεταξύ των κατοίκων. Καιρός, λοιπόν είναι να γνωρίσουν τόσο οι Αγοριανίτες όσο και οι Καιτσιώτες τα όρια των χωριών τους. Να αναπτυχθεί μεταξύ των κατοίκων φιλία και αλληλοεκτίμηση, απαραίτητα στοιχεία για γειτονικά χωριά...

Σχεδόν ολόκληρη η εύφορη πεδινή Θεσσαλική περιοχή της, ως τις παρυφές του χωριού, είναι κατάφυτη από βαμβάκι, στη δε αγροτική της θέση «Γιαννακίτσα» λειτουργούν τα ΕΚΚΟΚΚΙΣΤΗΡΙΑ ΒΑΜΒΑΚΟΣ, ΕΛΚΟΤ Α.Ε. ΑΦΩΝ ΣΠΕΝΤΖΟΥ. Δυτικά του χωριού σε ωραίο τοπίο, αναβλύζoυν αξιόλογα ιαματικά νερά.

Σήμερα η Εκκάρα αποτελεί Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Θεσσαλιώτιδος.

(Του Στέφανου Τολιόπουλου δημοσιεύθηκε στα χρονικά της επαρχίας Δομοκού)